Artykuły o Controllingu
Rozwiązania informatyczne arrow Baza Wiedzy arrow Artykuły arrow Controlling: Controlling kosztów i wyników w przedsiebiorstwie budowlano-montażowym
Controlling: Controlling kosztów i wyników w przedsiebiorstwie budowlano-montażowym
Strona 1 z 4
Zbigniew Leszczyński

Efektem działalności przedsiębiorstw budowlano - montażowych są budynki i budowle, różnego rodzaju urządzenia energetyki, łączności i komunikacji, gospodarki wodnej, rolnej i leśnej.

Przedsiębiorstwa budowlano - montażowe odznaczają się wieloma specyficznymi cechami:
  • długi okres realizacji produktu - kontraktu (od kilku miesięcy do kilku lat);
  • nieruchomość produktu;
  • sezonowość produkcji;
  • wykonywanie robót budowlano - montażowych wyłącznie na zamówienia.

W działalności przedsiębiorstw budowlano - montażowych występują pewne charakterystyczne zakresy a mianowicie:
  • działalność podstawowa, czyli produkcja budowlano - montażowa;
  • działalność pomocnicza, której zasadniczym celem jest świadczenie na rzecz produkcji podstawowej różnorodnych usług produkcyjnych oraz wytwarzanie materiałów i elementów montażowych na placu budowy;
  • działalność zarządu;
  • działalność marketingowa;
  • działalność logistyczna.

Wyżej wymienione specyficzne cechy i zakresy działalności przedsiębiorstw budowlano - montażowych determinują strukturę organizacyjną i informacyjną controllingu tychże przedsiębiorstw.
Głównym celem controllingu w przedsiębiorstwach budowlano - montażowych jest sterowanie rentownością (koszty, wyniki) kontraktów, centrów kosztów, zleceń produkcyjnych oraz globalnym wynikiem finansowym przedsiębiorstwa.
Controlling w przedsiębiorstwach budowlano - montażowych nie może być tylko komórką organizacyjną, lecz powinien być także sposobem myślenia i działania realizowanym przez współpracujące ze sobą podmioty produkcyjne i nieprodukcyjne.
Wszystkie te działania muszą być wspierane odpowiednim systemem informacyjnym controllingu. System informacyjny controllingu to system elastyczny, uwzględniający zarówno wielkości rzeczywiste jak też wielkości budżetowane (budżety kosztów i wyników kontraktów, budżety centrów kosztów, budżety wyników wewnętrznych i zewnętrznych przedsiębiorstwa). To właśnie budżety stanowią podstawę (bazę) porównań i wyliczania odchyleń dla celów zarządzania operacyjnego, kontraktami, centrami zysków oraz globalnym wynikiem finansowym przedsiębiorstwa.

I. Budżetowanie i monitorowanie wykonania budżetów kosztów produkcji budowlano-montażowej
Realizowane przez przedsiębiorstwa budowlano - montażowe zadanie w zakresie produkcji podstawowej obejmuje całość prac od momentu rozpoczęcia do momentu zakończenia robót, a więc:
  • prace przygotowawcze, dotyczące skompletowania określonego zespołu środków oraz zagospodarowanie terenu budowy,
  • roboty właściwe, polegające na wznoszeniu obiektów czy wykonywanie innych zasadniczych robót,
  • roboty końcowe, dotyczące uprzątnięcia terenu i przekazanie robót zamawiającemu, jak również sprawne funkcje generalnego wykonawcy.

1. Centra kosztów produkcji budowlano - montażowej
Za centra kosztów produkcji budowlano - montażowej uznaje się te jednostki organizacyjne, dla których budżetuje i ewidencjonuje się koszy ich działalności a mianowicie:

a) poszczególne obiekty jak:

  • budynki,
  • budowle,
  • budowle inżynierskie,
  • instalacje przemysłowe,
  • urządzenia techniczne.

b) grupy obiektów:

  • objętych jednym kierownictwem niższego szczebla,
  • zlokalizowane na jednym terenie,
  • objętych jednym zadaniem inwestycyjnym,
  • jednorodną ze względu na rodzaj budownictwa i stosowaną technologię.
Stosowany w odniesieniu do centrów kosztów produkcji budowlano-montażowej układ kosztów zawiera następujące pozycje szczegółowe:

A - Koszty bezpośrednie
  • "Materiały bezpośrednie" (wraz z półfabrykatami)
  • "Koszty zakupu"
  • "Płace bezpośrednie" (podstawowe + uzupełniające),
  • "Sprzęt i transport",
  • "Inne koszty bezpośrednie".

B - Koszty ogólne
  • "Koszty ogólne budowy"

C - Koszty nieprodukcyjne (w obecnej praktyce gospodarczej bardzo rzadko jest wyodrębniana ta pozycja kosztów)
  • "Materiały bezpośrednie" (według cen zakupu) obejmuje:
    a) wartość według cen ewidencyjnych materiałów podstawowych i pomocniczych, półfabrykatów zużytych do produkcji budowlanej i montażowej;
    b) przypadające na zużyte materiały odchylenia od cen ewidencyjnych
  • " Koszty zakupu"
    Zalicza się do nich ustalone w rezultacie rozliczenia ogółu kosztów zakupu, koszty sprowadzenia materiałów do magazynu obciążające materiały bezpośrednie (budżetowanie i rozliczanie kosztów zakupu zostanie dokładnie omówione w dalszych częściach projektu).
  • "Płace bezpośrednie"
    a) płace robotników oraz wynagrodzenia bezosobowe zatrudnionych bezpośrednio przy wykonywaniu robót budowlanych i montażowych oraz związanych z nimi robotach pomocniczych,
    b) narzuty na płace.
  • "Sprzęt i transport"
    a) koszty pracy maszyn i mechanizmów ciężkich oraz sprzętu średniego, dające się bezpośrednio odnieść na centra kosztów,
    b) koszty usług pozostałego sprzętu,
    c) koszty energii elektrycznej zużytej podczas pracy sprzętu,
    d) koszty usług transportowych związanych z transportem technologicznym, tzn. z przewozem materiałów na budowę. Do pozycji tej zalicza się zarówno koszty sprzętu i transportu obcego, jak i własnego przedsiębiorstwa.
  • "Koszty ogólne budowy".
    Koszty ogólne budowy są związane z organizacją, kierowaniem i ogólną obsługą procesów produkcyjnych, realizowanych na danym placu budowy. Stanowią one zatem koszy ogólnoprodukcyjne budowy lub innego centrum kosztów produkcji podstawowej.
    Koszty ogólne budowy winny być grupowane w następujących przekrojach:
    a) według poszczególnych centrów kosztów;
    b) według pozycji rodzajowych.

Controlling - Budżetowanie - przedsiębiorstwo budowlano-montażowe

  • "Koszty nieprodukcyjne"
    a) koszty robót poprawkowych wykonywanych w trakcie prowadzenia robót na budowie, w tym także robót niewłaściwie wykonanych przez podwykonawców bez winy z ich strony, powtórnie przez nich wykonanych na zlecenie generalnego wykonawcy,
    b) koszty przestojów sprzętu, środków transportu i robotników,
    c) koszty przerzutów materiałów,
    d) niezawinione szkody i niedobory materiałów (pomniejszone o odpowiadające im nadwyżki).

2. Długo i krótkookresowe budżetowanie i monitorowanie wykonania budżetów kosztów kontraktów
Budżetowanie i ewidencjonowanie kosztów produkcji budowlano - montażowej organizowane jest według:
a) centrów kosztów: obiekty, budowy (co jest zazwyczaj jednoznaczne z kontraktem; Rys. 1, 2),
b) pozycji rodzajowych kosztów zaprezentowanych w pkt. 1.

W Przedsiębiorstwie budowlano - montażowym należy wyodrębnić dwa podstawowe okresy budżetowania i monitorowania.
1. Długookresowy - tj. czas trwania kontraktu - budowy, obiektów.
2. Krótkookresowy - tj. miesięczny (miesięczne budżety i raporty wykonania budżetów kosztów).

ad 1. Budżety długookresowe będą tzw. budżetami wyjściowymi sporządzanymi w oparciu o:
  • normy,
  • normatywy,
  • dane techniczne,
  • dane technologiczne,
  • plany produkcyjne.
Będą one obejmowały swoim okresem czasowym, czas realizacji kontraktu dotyczącego obiektu, budowy, oddziału. Budżety będą prezentowały planową, a raporty wykonaną rentowność (koszty, dochody) kontraktów.

ad 2. Budżety krótkookresowe będą budżetami miesięcznymi wynikającymi z budżetów długookresowych. Celem krótkookresowych raportów będzie poprzez "system odchyleń" monitorowanie przekroczeń lub oszczędności w kosztach kontraktu w stosunku do założeń budżetu w czasie jego realizacji, oraz tworzenia krótkookresowego wyniku kontraktu i przedsiębiorstwa jako całości w ujęciu ax cente i ax post.
Budżety miesięczne będą tzw.:
  • budżetami wyjściowymi wynikającymi ze statystycznego podziału budżetu kontraktu (obiekt, budowa) na okresy miesięczne,
  • budżetami przeliczonymi wynikającymi z podziału budżetu wyjściowego kontraktu (obiekt, budowa) według "faktycznego stopnia zaangażowania robót" (budowy, obiektu). Miesięczny budżet przeliczany będzie podstawą porównania z faktycznie poniesionymi kosztami w miesiącu i obliczenia odchyleń.


Rys. 1. Poziomy budżetowania i monitorowania wykonania budżetów kosztów w przedsiębiorstwie budowlano - montażowym

Controlling - poziomy budżetowania i monitorowania w przedsiębiorstwie budowlano-montażowym

Rys. 2. Organizacja budżetowania i monitorowania wykonania budżetów kosztów wg centrów kosztów w przedsiębiorstwie budowlano - montażowym

Controlling - organizacja budżetowania w przedsiębiorstwie budowlano-montażowym

Rozliczanie budżetowanych kosztów produkcji budowlano - montażowej na okresy krótsze (miesięczne) niż okres budowy dla celów kontroli może odbywać się dwoma sposobami:
1. Pierwszy to tradycyjne budżetowanie kosztów produkcji budowlano - montażowej (koszty bezpośrednie, koszty ogólne) w układzie miesięcznym dla celów całego cyklu produkcyjnego (kontraktu) trwającego więcej niż jeden miesiąc (rzadko spotykane w praktyce).
2. Drugi to statystyczne rozdzielenie budżetu kosztów produkcji budowlano - montażowej sporządzone dla całego okresu realizacji kontraktu (budowy) na okresy miesięczne w oparciu o przyjęty wskaźnik statystyczny:
a) pierwszy dla tzw. budżetów wyjściowych kosztów produkcji budowlano - montażowej - czyli budżetów kosztów sporządzonych przed rozpoczęciem realizacji kontraktu (Rys. 3)
b) drugi dla tzw. budżetów przeliczonych (tworzonych po upływie okresu sprawozdawczego - miesiąca) tzn. budżetów miesięcznych (krótkookresowych) kontraktu tworzonych na bazie faktycznego stopnia zaawansowania robót objętych kontraktem. (Rys. 4)
Analizę odchyleń kosztów rzeczywistych, od kosztów budżetowych dla kontraktu (obiektu, budowy) prowadzi się na dwóch poziomach:
· po zakończeniu kontraktu - porównanie budżetów wyjściowych z kosztami rzeczywistymi kontraktu (Rys. 5)
· w czasie trwania kontraktu (w układzie miesięcznym) - porównanie budżetów przeliczonych kosztów kontraktu z kosztami faktycznie poniesionymi (Rys. 5).
·
Rys. 3 Dezagregacja długookresowego budżetu kosztów produkcji budowlano - montażowej (obiekty, budowy - kontrakty) na miesięczne, wyjściowe budżety kosztów

1. Dla budżetów wyjściowych kosztów możemy przyjąć wskaźnik: Planowany stopień zaawansowania robót objętych umową w okresach miesięcznych

Controlling - dezagregacja długookresowego budżetu...

Rys.4. Dezagregacja długookresowego budżetu kosztów produkcji budowlano - montażowej (obiekty, budowy - kontrakt) na miesięczne, przeliczone budżety kosztów

1. Dla budżetów przeliczonych* kosztów możemy przyjąć wskaźnik:
Rzeczywisty stopień zaawansowania robót objętych kontraktem = Rzeczywisty obmiar wykonania robót budowlano-montażowych
* budżet przeliczony - jest to miesięczny budżet kosztów całego kontraktu wyliczony na podstawie wskaźnika faktycznie poniesionych kosztów kontraktu w okresie miesięcznym. Jest on podstawą wyliczania odchyleń między budżetem miesięcznym, a wykonaniem.

Controlling - dezagregacja długookresowego budżetu...


Rys.5.

Controlling - rysunek


«« start « poprzednia 1 2 3 4 następna » koniec »»
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »